Overheid speelt gevaarlijk spel

Regeringsleiders die hun eigen wetten niet naleven en beslissingen van de rechtbank negeren? In België gebeurt het. Ze ondermijnen op die manier onze kostbare rechtsstaat en duwen mensen die opvang verdienen dieper in de ellende.

Mensen die hun thuisland zijn ontvlucht wegens oorlog, vervolging, honger of andere ontberingen en bescherming zoeken in België, hebben recht op onderdak en andere basisvoorzieningen. Dat bepalen de Belgische wet en het recht over de mensenrechten.

Een achterliggende gedachte is dat je anderen behandelt zoals je zelf wil behandeld worden. Als je thuis alles hebt moeten achterlaten omdat je leven onveilig of onzeker is, dan hoop je een veilige plek te vinden waar je een nieuw, normaal en waardig leven kan opbouwen.

Door te weinig opvangplaatsen te maken en daardoor geen waardige opvang te kunnen bieden, schendt de Belgische regering zijn verplichtingen en de mensenrechten van duizenden mensen.

België 12.000 keer veroordeeld

Voor het eerst in 35 of 40 jaar maak ik mee dat de overheid openlijk zegt: ‘We gaan de wet niet respecteren.’

– Jean Marc Picard, advocaat

Rechtbanken hebben al meer dan 12.000 uitspraken gedaan waarin ze de Belgische leiders verplichten om opvang te voorzien voor mensen die bescherming zoeken in ons land, zoals de wet bepaalt.

Maar de regering weigert om de vonnissen uit te voeren en voldoende opvangplaatsen bij te maken zodat mensen opvang krijgen. Ook de dwangsommen die rechters opleggen voor elke dag dat de regering zijn verplichtingen niet nakomt, blijven onbetaald.

In juli 2023 werd België door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens veroordeeld voor het negeren van de rechterlijke beslissingen.

Voor duizenden mensen die op zoek zijn naar veiligheid, is het handelen van de Belgische regering rampzalig. Opvang zou hen veiligheid en stabiliteit geven om in een nieuwe samenleving opnieuw te beginnen en te integreren. Maar nu belanden ze op straat – in tentjes, kraakpanden, stations … – waar hun leven onveilig, onzeker en mensonwaardig is en herleven onmogelijk is.

Aanval op de rechtsstaat

Er schuilt nog een ander gevaar in regeringsleiders die de eigen wetten en de beslissingen van rechters niet naleven: ze gaan zo regelrecht in tegen de principes van de rechtsstaat.

In een rechtsstaat zijn er wetten en regels. Die gelden voor burgers én de overheid. Onafhankelijke rechters bepalen of iemand zich aan de wet heeft gehouden of niet. Zij beslissen ook wat er moet gebeuren wanneer de wet niet wordt gevolgd.

Het systeem van de rechtsstaat werkt beschermend. Het tegenovergestelde van de rechtsstaat is een politiestaat of totalitaire staat, waar willekeur heerst en de overheid kan doen wat ze wil. Door de rechtsstaat aan te vallen, stuurt de overheid het signaal uit dat de ze boven alles en iedereen staat.

Jean-Francois Gerard, advocaat en coördinator van de Refugee Legal Helpdesk, merkt hoe de handelswijze van de regering de gemoederen beroert en advocaten uit verschillende sectoren aanzet tot actie: “Er zijn veel zakenadvocaten die bij ons komen werken als vrijwilliger. Ze begrijpen allemaal dat het over meer gaat dan migratie. Het gaat over vechten voor de rechtsstaat en ervoor zorgen dat dit land een plek is waar het recht nog steeds betekenis heeft.”

Ik eis opvang in plaats van onrecht

*Namen zijn gewijzigd om de privacy van de mensen te waarborgen.